#b8c400

De slag bij Leopoldsburg.

15.07.2015

In 2005 en 2008 faciliteerde de gemeente Leopoldsburg een groepsaankoop voor het verwijderen of neutraliseren van particuliere mazouttanks die niet meer in gebruik waren. De eerste keer namen 150 inwoners deel aan de actie, de tweede keer ging dat aantal in samenwerking met de gemeente Balen richting honderd deelnemers. Het concept bracht mensen op een positieve manier samen rond een milieuverplichting. De Milieuraad en de gemeente pasten dit concept later ook toe op de actie “Zonneslag”, een groepsaankoop voor thermische en fotovoltaïsche installaties.

Fabian Spreeuwers
Milieuambtenaar Leopoldsburg
Fabian Spreeuwers
Milieuambtenaar Leopoldsburg

“We haalden de mosterd in Mortsel”, geeft Fabian Spreeuwers ruiterlijk toe. Naar het model van die Antwerpse gemeente organiseerde de milieuambtenaar van Leopoldsburg in februari 2005 een infoavond, met medewerking van de Milieuraad en de OVAM. “Ik nodigde mensen uit die ooit een melding deden of een vergunning hadden aangevraagd voor een mazouttank, maar ook alle wijkwerkingen en het verenigingsleven.” Een tachtigtal belangstellenden vulde de zaal van het gemeentehuis.

Werkgroep met deelnemers

De OVAM-woordvoerder sprak er over de problemen die dergelijke tanks kunnen meebrengen. Wat is de regelgeving? Wat zijn de juridische implicaties als ze gaan lekken? Hoe zit het met verzekeringen? De Milieuraad reikte meteen een oplossing aan: men zou iedereen met een mazouttank die niet meer gebruikt wordt samenbrengen en een goede prijs bedingen voor de sanering ervan volgens het samenaankoop-principe.

Er werd een werkgroep samengesteld met een dertigtal geïnteresseerden, de Milieuraad en de Milieudienst van de gemeente. Die stelde een standaard inschrijvingsformulier ter beschikking. Tegen sluitingsdatum (mei 2005) waren er 80 aanvragen. Ondertussen werden kandidaat-bedrijven aangeschreven. De werkgroep analyseerde hun offertes en selecteerde uiteindelijk één saneringsbedrijf. Alle geïnteresseerde aanvragers werden hiervan op de hoogte gebracht.

Uiteindelijk kon men dankzij de groepsaankoop de prijs voor het reinigen/vullen of verwijderen van de tank zowat halveren. In relatief korte tijd werden er 150 tanks geruimd.

Fabian Spreeuwers

De Milieudienst bemiddelde zelfs voor enkele praktische problemen bij de uitvoering van de werken.

Sleutels tot succes

Fabian Spreeuwers wijst op het belang van communicatie in dit soort projecten. Het infoblad van de gemeente droeg het nieuws uit, maar de massale opkomst voor de infoavond was ook de redactie van media niet ontgaan. Enkele weken daarna pikte zij de actie op. “We kregen toen vragen uit heel Limburg”, herinnert Spreeuwers zich. “Tegen het begin van de werken hadden we al vijf keer per brief gecommuniceerd met de belangstellenden. Later peilde een enquête naar de ervaring en tevredenheid van iedere deelnemer.”

De actie sprak vooral een ouder publiek aan: mensen die hun woning wilden verkopen of die hun kinderen niet met die problemen wilden opzadelen. Een conformiteitsattest voor een mazouttank is ondertussen een standaardvraag bij de notaris.

We bereikten precies de doelgroep die we beoogden: mensen die preventief handelden vanuit het voorzorgprincipe.

Fabian Spreeuwers

Enkelen die aanvankelijk geïnteresseerd waren, haakten uiteindelijk af. Misschien omdat ze vermoedden dat er problemen waren met hun tank? “Van bij de start maakten we nochtans duidelijk dat we niet van plan waren een heksenjacht te openen. Vooral het feit dat we hier een positieve actie ondernamen om mensen te helpen bij het oplossen van een milieuprobleem en geen betuttelend vingertje in de hoogte staken, zal wel de doorslag gegeven hebben”, vermoedt de milieuambtenaar, die ook persoonlijk veel motivatie in de actie vond. Naderhand ging hij het project een twintigtal keren toelichten bij andere gemeenten.

Randvoorwaarden

Tegelijk waarschuwt hij de overheid ervoor niet teveel hooi op de vork te nemen en niet in de plaats van de consument te treden.

Mortsel leerde ons dat je als gemeente beter geen openbare aanbesteding uitschrijft.” Zo bleef de actie weg uit het ‘Europese’ verhaal van overheidsaanbestedingen, wat snel en soepel handelen vergemakkelijkte.

Fabian Spreeuwers

De gemeente trad enkel faciliterend op voor de groepsaankoop, vanuit de Milieuraad. “Het is uiteindelijk de particulier die met het saneringsbedrijf een contract ondertekent.”

Enkele randcondities speelden de actie in de kaart. In die periode schoot de mazoutprijs de hoogte in. De groeiende aandacht voor de problematiek elders in de provincie resulteerde in talrijke infoavonden, waar Fabian Spreeuwers, de OVAM en naderhand ook het geselecteerde bedrijf toelichting gaven. “We konden het bespreekbaar maken.” In de aanloop van de verkiezingen reikten politici in andere gemeenten zelfs premies uit om oude tanks te saneren.

In 2008 herhaalde Leopoldsburg de ‘tankslag’ samen met Balen. Toen is een prijs opgemaakt voor een vijftigtal inschrijvingen, en wanneer de prijs gekend was tekenden bijna honderd mensen. “Tot vandaag komen er nog steeds vragen binnen,” zegt Spreeuwers, die de fakkel overdroeg aan buurgemeenten. “Eind vorig jaar nog uit Hechtel-Eksel.”

Ook een zonneslag

De ervaring met de tankenslag kwam Leopoldsburg in 2007 en 2008 van pas in de actie “Zonneslag”, een groepsaankoop van fotovoltaïsche en zonthermische installaties. “We gebruikten de opgedane kennis van de Milieuraad en zetten opnieuw een werkgroep met potentiële deelnemers op”, vertelt Spreeuwers. Het concept bleek toepasbaar. Nochtans ging de tankenslag over een duidelijk afgelijnde dienst, terwijl de Zonneslag in een meer complexe sector met een moeilijker product werd opgezet. “We pakten er wel mee uit op het juiste moment. Onmiddellijk daarna boomde de sector.”

Limburgse tankenslagen

Intussen organiseerden al 33 van de 44 Limburgse gemeenten een of andere ‘tankenslag’.

“In Limburg koos 77% van wie zijn tank liet saneren ervoor om die tank te laten opvullen”, rekent Nick Bruneel, die vanuit de OVAM zelf ook infoavonden begeleidde. “De eerste golf van tankslagen wekte de interesse van zowat 1.700 inwoners. Uiteindelijk ging het om 1.400 tanks waarvan 20% ontgraven en 80% gevuld werden.” Een druppel op een hete plaat? “Het is een begin!”

Een decennium geleden schatte de Vlaamse overheid dat er zowat 700.000 stookolietanks waren, waarvan 540.000 ondergronds. Hoeveel er precies bij particulieren staan of in de grond zitten is niet bekend. Tanks van minder dan 5.000 liter zijn niet eens meldingsplichtig. De regelgeving wil dat die tanks gevuld worden met inert materiaal ofwel weggehaald worden, uiterlijk 36 maanden nadat ze buiten gebruik gesteld zijn. Maar dat valt nauwelijks te controleren. Zelfs het lokale toezicht kan dat niet volgen. Evenmin weet men in welke staat die oude tanks zijn. Een studie van eind jaren 1990 (een steekproef bij een zestal Belgische gemeenten) leerde dat 2,5% van die tanks niet dicht waren en 1% ervan voor verontreiniging zorgde.

Meer informatie:

GERELATEERD