#5b710d

Repareren op café helpt de duurzame keten.

20.07.2015

‘Repair Cafés’ worden stilaan een vertrouwd fenomeen in Vlaanderen. Iedereen kan er gratis kapotte spullen laten repareren door vrijwilligers, en je krijgt er het café en de sociale contacten bovenop. Tot nog toe kwamen die initiatieven meestal spontaan van burgers en verenigingen, maar in Lokeren zet de afvalintercommunale zelf Repair Cafés op. En ook de OVAM bekijkt hoe ze deze initiatieven actief en beleidsmatig kan ondersteunen.

Veroniek Lemahieu
OVAM-medewerker dienst lokale besturen
Helen Van Lysebetten
Communicatiemedewerker IDM
Veroniek Lemahieu
OVAM-medewerker dienst lokale besturen
Helen Van Lysebetten
Communicatiemedewerker IDM

Hoe komt een afvalintercommunale ertoe om een nieuw concept als een Repair Café te organiseren? “Sensibilisering en communicatie over alles wat met afval te maken heeft, is één van onze kerntaken”, verklaart communicatieverantwoordelijke Helen Van Lysebetten bij IDM, de afvalintercommunale van Lokeren en omstreken. “Preventie staat daarin uiteraard centraal. Als je je oude strijkijzer niet meteen hoeft weg te gooien, dan voorkom je dat het vroegtijdig afval wordt. De Repair Cafés passen dus volledig in onze visie op afval. Communicatieverantwoordelijke Annick Maes nam in 2013 het initiatief voor de eerste twee Repair Cafés in Lokeren en Lochristi. Die trokken onmiddellijk veel volk en we vonden vrij gauw een heleboel vrijwilligers om mee te doen. Zo is dat in minder dan twee jaar snel gegroeid, en kunnen we nu acht Repair Cafés per jaar opzetten met lokale partners."

Menselijk kapitaal is cruciaal: hoe meer netwerken we erbij betrekken, hoe groter de kans op succes.

Helen Van Lysebetten

Partners

Om een Repair Café te organiseren zoek je dus best partners, weet Julie Fiers, die nu bij IDM met Annick Maes de maandelijkse Repair Cafés in goede banen leidt. “We nemen contact op met lokale groepen die actief zijn in vrijwilligerswerk of met de gemeente zelf. Meestal zorgen zij voor een gratis locatie en voor de vrijwilligers die de spullen repareren. Voor het nodige materiaal en gereedschappen zorgt IDM, al brengen de vrijwilligers ook hun eigen tools mee. We doen telkens een oproep naar vrijwilligers in de gemeente waar we het Repair Café plannen. Tot nog toe namen wij het initiatief, maar stilaan beginnen gemeenten in ons werkingsgebied er zelf naar te vragen. Zo heb ik nu een vraag gekregen uit Zelzate, waar we nog geen Repair Café hebben opgezet. Vanaf dit jaar trachten we in elk van onze zes gemeenten een Repair Café te organiseren.”

Om de lokale vrijwilligers te vinden werkte IDM onder meer samen met Vorming Plus, een ‘Lets-groep’ (dat is een groep die met een lokaal ruilmiddel diensten en karweitjes uitwisselt) en Femma. “Met de plaatselijke vrijwilligerspool staat of valt het initiatief”, benadrukt Helen Van Lysebetten. “Zonder vrijwilligers moet je er niet aan beginnen.”

“Voor en tijdens de Repair Cafés doen we ook nog wel oproepen om mensen aan te trekken”, vult Julie Fiers aan. “Vaak bieden bezoekers zichzelf als vrijwilliger aan wanneer ze zien hoe het werkt. We hebben vooral mensen uit Lokeren omdat het daar begonnen is. Ondertussen kan ik rekenen op een redelijk vast team, al is het niet overal evident om de juiste mensen te vinden. Vorige keer hadden we bijvoorbeeld geen naaisters en moesten we alle mensen teleurstellen die voor herstel van kleding kwamen. Dat heb je niet in de hand.”

De vrijwilligers hebben een heel divers profiel, zo blijkt. Uiteraard zijn er gepensioneerden bij die hier hun vaardigheden nog nuttig kunnen inzetten, maar net zo goed zijn er ook actieve dertigers en veertigers die in het weekend of ’s avonds tijd vrijmaken voor een Repair Café.

Het zijn vooral mensen die heel bewust zijn van de afvalproblematiek, en zelf gemotiveerd worden door hun overtuiging voor duurzame materialenketens. Sommigen komen uit onze compostwerking.

Helen Van Lysebetten

Reparaties

Voor gereedschappen, vervangmaterialen en -onderdelen zorgt IDM. “We bouwen onze kit stelselmatig uit”, zegt Julie Fiers. “We hebben vast materiaal, maar vragen de herstellers ook om eigen gereedschappen mee te brengen.” Helen Van Lysebetten wijst op een specifiek voordeel van een afvalintercommunale. “Wij doen hier ook overslag van elektrospullen en -onderdelen uit de recyclageparken. Ons eigen labo bekijkt en herstelt eventueel alle elektro die daar verzameld wordt en nog voor gebruik in aanmerking komt en daarna worden de spullen door de Kringwinkels weer verkocht. Daardoor hebben we ook voor de Repair Cafés altijd onderdelen in stock. Het is bovendien een voordeel dat de twee mensen die daarmee bezig zijn, ook meewerken aan de Repair Cafés in Lokeren. Zij weten als de beste wat ze opzij moeten houden ... ”

De klanten

De Lokerse ervaring leverde ook al een heel diverse ‘repairkennis’ op. Vele mensen komen met elektrische apparaten. “Maar we hebben ook een klokkenmaker, een messenslijper, een fietshersteller en een boekbinder onder onze vrijwilligers”, zegt Julie Fiers. “Je kunt ook een meubel laten repareren, tuingereedschap, een analoge fotocamera of speelgoed…” Op het laatste Repair Café in Lokeren telde 105 bezoekers, vooral voor elektro-reparaties, telde Helen Van Lysebetten. “Daarom gaan we nu benadrukken dat de mensen ook met andere spullen kunnen langskomen.”

Het valt haar op dat de klanten van de IDM-Repair Cafés overwegend zestigplussers zijn. “Ook het sociale aspect is belangrijk. Dit is geen officiële hersteldienst, wij kunnen niemand garanderen dat we zijn spullen kunnen repareren. Als je die garantie wil moet je het gewone commerciële circuit raadplegen. Maar mensen komen ook naar een Repair Café om elkaar te ontmoeten, om persoonlijk met de hersteller te kunnen overleggen, om een koffietje te drinken en met andere klanten te praten terwijl ze wachten … Dat aspect is niet te verwaarlozen. Het heet niet voor niets ‘café’.”

In principe zijn de reparaties en de goede raad van de vrijwilligers gratis voor de cafébezoekers, maar er staat altijd wel een spaarvarken bij de ingang. Soms zit daar na afloop meer dan 100 euro in. “Wij vragen geen geld aan de bezoekers, maar wat we op die manier vrijblijvend ontvangen gebruiken we om materiaal aan te kopen. Zonder dat geld hadden we deze gereedschapskit nooit kunnen verzamelen.”

Minimale kost

Zo’n Repair Café kost IDM ook geld. Als je de lonen van de eigen medewerkers buiten beschouwing laat, dan zijn er nog de kosten van drank en broodjes voor de vrijwilligers. Omdat de gemeente of vereniging meestal het lokaal gratis ter beschikking stelt, blijven de kosten bescheiden. “Soms neemt de gemeente ook de drank en lunchpakketten voor haar rekening”, vertelt Van Lysebetten. “Voor IDM is de kost dus miniem, al stoppen onze medewerkers er wel heel wat tijd in. Niet alleen in de voorbereiding; na afloop verwerken we ook evaluatieformulieren en inventariseren we de herstellingen en het binnengekomen materiaal.”

Promotie

IDM heeft zelf promotiemiddelen, zoals de eigen website en Facebook, de ophaalkalenders en lokale gemeentekrantjes, de eigen periodiek “IdeeMilieu”, flyers en persberichtjes. In eigen huis hebben ze ook een tentoonstelling over afval en materialen opgesteld voor scholen en verenigingen, waarin de Repair Cafés uiteraard niet ontbreken. “De Repair Cafés promoten zichzelf", ervaart Julie Fiers. “Veel mensen vragen al meteen naar de volgende editie.”

Toen we de Repair Cafés lanceerden hebben we lokale actrice Tania Van der Sanden gevraagd om daar als ‘meter’ haar gezicht op te plakken. Zij is zelf ook bewust bezig met hergebruik van materialen en was present. Ook dat helpt.

Helen Van Lysebetten

Doe het niet alleen

Repair Café Vlaanderen is een project van vzw Netwerk Bewust Verbruiken, met steun van het departement LNE. Via dit project worden alle Vlaamse initiatieven gebundeld, gesteund en gedeeld. Repair Café Vlaanderen, onder Netwerk Bewust Verbruiken, zorgt ook voor de centrale algemene pers en communicatie. Goede voorbeelden, informatie uitwisseling onderling en communicatie worden gecoördineerd en afgesproken met alle organisatoren. Er zijn afspraken zoals het gebruik van het erkende logo en het ter beschikking stellen van folders en affiches. Organisatoren worden op goede weg gezet met een checklist met praktische tips en aandachtspunten, waaronder ook milieu en juridische aspecten.

Meten is ook weten. Het steekproefsgewijs monitoren en evalueren van een aantal initiatieven op vlak van duurzaamheid behoren ook tot het project.

Een Repair Café kan logistiek, inhoudelijk en financieel ondersteund worden door lokale besturen, gemeentelijk of intercommunaal. Deze partners kennen de lokale markt het beste en zorgen voor de verduurzaming van dit initiatief. In dit initiatief verenigen ze meerder elementen van duurzaamheid: preventie van afval, levensduurverlenging van producten, kennisdeling en sociale activiteiten voor jong en oud.

OVAM zoekt nog naar de beste ondersteuning

“Burgers en kleine organisaties of lokale besturen die zo’n Repair Café opzetten of ondersteunen, zien wij bij de OVAM als een positieve ontwikkeling”, zegt Elmar Willems van de dienst Beleidsinnovatie. “Hoewel we het zelf niet hebben aangestuurd willen we daar graag een rol in spelen. We willen Repair Cafés in de komende jaren actief ondersteunen. Er loopt nu een studie, betaald door LNE, waarvoor wij samen met het Netwerk Bewust Verbruiken in de stuurgroep zitten. We bekijken momenteel de manier waarop de Repair Cafés functioneren en op welke manier je zoiets het best kunt ondersteunen. Is er bijvoorbeeld nood aan financiering, en in welke mate? We kijken ook naar de concrete werking: wat komt er binnen op zo’n Repair Café ? Hoe wordt dat georganiseerd? Wordt er samengewerkt met een Kringwinkel of afvalcommunale? Wie heeft het initiatief genomen? ... Die studie wordt binnenkort afgerond. We hopen met die gegevens een basis te hebben om ondersteuning aan te reiken. Dat zal dan vooral over een nieuw uitvoeringsplan voor lokale materialenkringlopen gaan. Het oude uitvoeringsplan loopt nog tot eind 2015, en bevat een aantal voorschriften over hoe lokale besturen moeten omgaan met afvalstoffen en de preventie ervan. Het aansturen tot milieubewuster consumentengedrag valt dus perfect in dat kader. Repair Cafés zijn daar een mooi voorbeeld van. Veel gemeenten zijn trouwens vragende partij. Vaak weten ze niet goed of ze zo’n Repair Café moeten of kunnen ondersteunen. Met zo’n officieel uitvoeringsplan kunnen we hen wellicht over de streep trekken.”

Op langere termijn sluit Elmar Willems niet uit dat de OVAM ook concreet meewerkt aan de organisatie van Repair Cafés. “Maar dat is nog niet meteen aan de orde. Ik denk niet dat OVAM zelf het initiatief moet nemen, maar we zouden bestaande initiatieven wel kunnen aanmoedigen en ondersteunen, bijvoorbeeld door ze te helpen om juridische of andere belemmeringen weg te nemen. Lokale besturen hebben immers een belangrijke rol in de preventie van afvalstoffen en het hergebruik van materialen.” Hij erkent dat er momenteel nog geen juridisch kader voor Repair Cafés bestaat. “Dat gaan we ook bekijken in onze studie. We mogen daar ook weer niet in overdrijven, want we willen niet de indruk geven dat we het fenomeen willen gaan controleren.”

GERELATEERD