#aa0050

De Zaventemse binnies breken communicatiebarrières.

13.07.2015

Interza is de afvalintercommunale van Zaventem, Steenokkerzeel, Kampenhout, Wezenbeek-Oppem en Kraainem, die als eerste in Vlaanderen een afvalsteward-project opstartte. Dat gebeurde met een samenwerkingsovereenkomst met de OVAM, die de helft van het project financierde. Tegen 2010 had die aanpak een oplossingspercentage van 70%. Na een jaar werken op ‘sluikstort’ bleek echter dat vooral ‘zwerfvuil’ het grote probleem op de knelpuntenlijst bleef, en bovendien weer nieuwe problemen creëerde. Daarom startte Interza met de gemeente Zaventem het “Binnies”-project op.

Sofie Cloots
Afvalsteward Interza
Jan Buysse
Directeur Interza
Wilt u ook zo'n project realiseren in uw gemeente? Laat uw gegevens achter en wij contacteren u onmiddellijk.
Sofie Cloots
Afvalsteward Interza
Jan Buysse
Directeur Interza
Wilt u ook zo'n project realiseren in uw gemeente? Laat uw gegevens achter en wij contacteren u onmiddellijk.

“Honderd procent van de bewoners zijn onze klant,” zegt Jan Buysse, directeur van Interza. “In de Vlaamse rand rond Brussel bereiken we een groeiende groep mensen niet meer met geschreven media, zoals een milieukrant, flyers of brieven. Dat leidt tot problemen met ongesorteerd afval, sluikstort, zwerfvuil, overlast en frustratie bij wie het wel goed bedoelt. Het kan dan alleen verder met face-to-face contact.” Vijf jaar geleden al verminderde Interza zijn budget voor traditionele communicatie van drie naar twee milieukranten per jaar, en nam het een persoon in dienst die over de vaardigheden beschikt om informatie en visie over te brengen via direct contact.

Honderd procent van de bewoners zijn onze klant

directeur Interza Jan Buysse

De grootste uitdaging voor de afvalsteward

Wat is de grootste uitdaging waarmee Sofie Cloots na vijf jaar als afvalsteward bij Interza nog steeds kampt? “Het gaat trager dan je wilt. Maar het is een langetermijnproject: je moet hard werken en vooral volhouden. Als je denkt een knelpunt opgelost te hebben en niet zorgt voor ‘onderhoud’, dan steekt het een half jaar later opnieuw de kop op en moet je er weer tegenaan.” Ze rekent op bewoners om nieuwe knelpunten aan te geven. Ook de vuilnisophaaldienst meldt nieuwe problemen.

Eerst inventariseren…

De opdracht van de ‘afvalsteward’ ontstond eigenlijk uit de behoefte om ‘sluikstort’ te voorkomen. Niet of fout gesorteerde afvalzakken krijgen door de ophalingsdienst een sticker opgekleefd dat het anders moet. Maar die zakken zelf blijven wel staan, en worden op die manier ‘sluikstort’. ‘Zwerfvuil’ is geen sluikstort, maar lokt nog meer ergernis uit en een gevoel van onrechtvaardigheid bij de omwonenden. “Vaak gaat men er van uit dat sluikstort het resultaat is van kwaadwillig of onverschillig gedrag. Maar dikwijls ontstaat het uit onwetendheid of een gebrek aan affiniteit.” De aanpak van Interza wil die onverschilligheid doorbreken.

De ‘ontnederlandsing’ en de ‘internationalisering’ vormen in de Vlaamse rand rond Brussel heel wat uitdagingen. In sommige gemeenten is er een jaarlijks verhuispercentage van 30%. Volgens de officiële statistieken van de Vlaamse overheid steeg in zes jaar tijd steeg het aantal anderstalige nieuwkomers van 7% naar 10%, een verhoging met 50%. In Zaventem was Nederlands in 2004 de taal van de moeder in 37,5% van de gezinnen. Vandaag is dat nog 25%. “De evoluties gaan snel. De problemen vernieuwen zich voortdurend en ze worden scherper", zegt Jan Buysse. Studies naar de effecten van de bevolkingssamenstelling op het afvalbeleid zijn hier geïnitieerd. “De communicatiemoeilijkheden dreigen een ernstige weerslag te hebben op het afvalbeleid en de netheid van de straten,” vult afvalsteward Sofie Cloots aan. “Wij pikken in op de concrete gevolgen, en werken praktisch en concreet aan oplossingen.”

Sluikstort was dan ook de eerste focus van afvalsteward Sofie Cloots. Eerst inventariseerde zij de knelpunten, en ze kwam uit op een 400-tal. Het ging daarbij vooral om sociale woonwijken, hoogbouwappartementen waar bewoners anderstalig zijn, wijken met minder sociaal begoede bewoners, maar ook ‘slaapwijken’ waar overdag nauwelijks activiteit is, en de onmiddellijke omgeving van sportverenigingen, scholen, parochiezalen of jeugdcentra. Wanneer afval blijft liggen, smelt het draagvlak voor het afvalbeleid weg als sneeuw voor de zon.

…dan aanpakken

“Wij doen aan ‘social engineering’. Grote problemen worden opgelost", legt Sofie Cloots uit. “Het ‘laaghangend fruit’, de gemakkelijk op te lossen kleinere problemen, pakken we eerst aan. Dat motiveert ook de aanwezige goodwill, het sociale kapitaal.” Wie niet goed sorteert wordt opgespoord, en die mensen legt ze de regels uit. Wie het wel goed doet, maakt ze tot bondgenoot. “Zwerfvrijwilligers nemen de rol van een ‘goede buur’ op. Wij laten hen de afvalkalender persoonlijk afgeven. Dat werkt beter dan wanneer de boodschap van ‘de overheid’ komt. Zij ruimen ook zwerfvuil op in hun wijk.” Onlangs trok Cloots nog samen met een vrijwilliger naar tien nieuwe inwoners in Kampenhout. “Samen hersorteerden we een pmd-zak. De mensen krijgen zo antwoorden op hun vragen.”

Pmd-afval wordt in de regel in zakken aangeboden. Bij fout vullen kleeft de ophalingsdienst stickers op de zakken, die dan blijven liggen. Interza plaatste in verschillende wijken nu ook Pmd-containers van 1.100 liter met aangepaste inwerp-openingen, die mogelijk misbruik doen afnemen. Dit proefproject van Interza met FostPlus en IVC resulteerde in een daling van het residu van meer dan 30% naar 13%.

“Ik ben echter geen buurtwerker. De focus ligt op het afvalverhaal,” zegt Sofie Cloots. Als mensen écht ingelicht en gewaarschuwd zijn, en men boekt nog steeds geen resultaat, dan werkt zij samen met de wijkagent en volgen er eventueel GAS-boetes. “Handhaving is de laatste stap. Het eerste jaar zijn slechts 10% van de zaken doorgegeven voor GAS-boetes.”

Binnies

Na een jaar werken op de aanpak van het sluikstort bleek dat vooral zwerfvuil als probleem op de knelpuntenlijst bleef staan, en zelf ook weer nieuwe problemen creëerde. Straatvuilnisbakjes trekken immers sluikstorters aan. Zo geraken ze snel overvol en kunnen ze onvoldoende zwerfvuil aan. Daarom startten Interza en de afvalsteward in samenwerking met de OVAM/indevuilbak in september 2012 het “Binnies”-project op. “We controleerden 45 vuilnisbakjes, zowel in het centrum van Zaventem als in een controlegebied, en stelden vast dat ze in centrumstraten voor 70% gevuld waren met dichtgeknoopte zakjes huishoudelijk afval. Mensen ontwijken op die manier retributies. Bij 40% stond er ook afval naast de vuilnisbakjes.”

Alle vuilnisbakjes in Zaventem-centrum werden toen ‘binnies’: ‘straatfiguurtjes’ met gestyleerde ogen boven de inwerpopening. Er werd een flyer- en stickercampagne opgestart, die uitnodigde om de binnies als een goed en nuttig ‘huisdier’ te verzorgen. Binnies lusten wel stukjes afval, maar ze worden ziek van grote brokken afval.

Meer informatie:

Opnieuw gemeten

Vier maanden lang werd het afval van 45 straatvuilnisbakken gesorteerd, gecategoriseerd en gewogen. Het effect van bepaalde maatregelen op die inhoud werd gemonitord. Dat vormde dan weer de input voor een volgende maatregel. Tegelijk werd met de netheidsbarometer van OVAM/indevuilbak maandelijks het zwerfvuil gemeten. Interza verzorgde de communicatie en de tellingen, de gemeente maakte de vuilnisbakken leeg, ruimde het zwerfvuil errond op en verkleinde de inwerpmonden. De politie communiceerde en handhaafde.

Het misbruik viel met de helft terug. In de Binnies bleef er zwerfvuil, maar het sluikstort in en rond de Binnies is weggevallen. “Bijna alle maatregelen hadden een effect,” zegt Eva Gijsegom, die vanuit de OVAM integrale zwerfvuilprojecten begeleidt. “Alleen de stickers op de vuilnisbakken die opsommen wat er niet in mag, hadden geen bijkomend resultaat.” Die stickers kwamen pas laat in het project, en enkel op plaatsen waar misbruik bleef bestaan. Maar ook daar hadden ze weinig resultaat. “Hardnekkige problemen vergen een andere aanpak.”

Vilvoorde volgt het voorbeeld van Zaventem

Incovo, de intercommunale van Vilvoorde, nam vorig jaar Interza’s projectwerking met een afvalsteward over en wierf daartoe zelf een communicatiedeskundige aan. Ook hier focust de afvalsteward op meerdere thema’s, waaronder zwerfvuil. “De problemen in Vilvoorde zijn nog uitdagender. Dan kun je het niet meer alleen, en moet je met heel wat anderen zoals gemeenschapswachten en wijkagenten samenwerken,” zegt Jan Buysse, die ook directeur is bij Incovo en betrokken bij de twee ‘integrale proefprojecten zwerfvuil’ met de OVAM/indevuilbak.

GERELATEERD